Dym może być groźniejszy niż ogień. Co ma do tego instalacja kablowa?

Ciemne, pełne dymu pomieszczenie, w którym trzeba jak najszybciej odnaleźć i ewakuować nieprzytomną osobę – taki scenariusz nie bez powodu pojawia się w ćwiczeniach BHP. Gorący, trujący dym szybko rozprzestrzenia się po obiekcie, odcina drogi ewakuacji oraz powoduje zatrucia i oparzenia.

To, ile dymu wydziela instalacja kablowa i jakie są jego właściwości, ma więc istotne znaczenie przy doborze kabli, szczególnie w budynkach użyteczności publicznej oraz obiektach infrastruktury krytycznej, takich jak tunele czy stacje metra. W takich zastosowaniach sprawdzają się kable bezhalogenowe, oznaczane skrótem LS0H, takie jak HDHp 450/750 V B2ca oraz (N)2XSH B2ca d0 produkowane przez Prysmian. Tego typu kable charakteryzują się ograniczoną emisją dymu i korozyjnych produktów spalania.

Testy ognia i dymu na żywo: kabel standardowy kontra LS0H
 
Różnicę między kablami o odmiennych właściwościach pożarowych najlepiej widać w bezpośrednim porównaniu. Prysmian dysponuje własnym laboratorium badawczym w fabryce w węgierskim Kistelek oraz przewoźnym zestawem demonstracyjnym, w którym równolegle spalane są dwie próbki: kabel bezhalogenowy LS0H i kabel z powłoką PVC. 

– Różnica jest wyraźnie widoczna. Kabel bezhalogenowy emituje niewielką ilość jasnego dymu, na tyle przejrzystego, że nie odbiera ludziom orientacji w obiekcie. Kabel z powłoką PCV – gęste, ciemne zadymienie, które w rzeczywistym obiekcie w kilkadziesiąt sekund odcięłoby widoczność na drodze ewakuacyjnej – wyjaśnia László Kruppai, CPR Laboratory Leader, Prysmian.

Tę samą różnicę potwierdzają badania zgodne z wymaganiami CPR, określające klasę reakcji na ogień.


Po 80 sekundach znak ewakuacyjny za kablem PVC (z prawej) przestaje być czytelny. Z lewej – kabel bezhalogenowy LS0H. Zestaw demonstracyjny Prysmian.

Własne laboratorium Prysmiana daje szerokie możliwości testowania

Prysmian wykonuje pełen zakres badań pożarowych we własnym laboratorium przy zakładzie w Kistelek na Węgrzech. Laboratorium ma status Partner Testing Laboratory stopnia 2 jednostki certyfikującej TÜV Rheinland. W praktyce oznacza to uprawnienie do przeprowadzania badań właściwości pożarowych określających klasę CPR bez nadzoru ekspertów TÜV nad pojedynczą próbą.
 
Własne laboratorium daje Prysmianowi przewagę technologiczną. Podczas gdy badanie certyfikacyjne wykonuje się na gotowym wyrobie i zamyka ono etap rozwoju, własne laboratorium pozwala badać wcześniej i częściej: już na etapie badań i rozwoju, a także przy zmianie dostawcy surowca czy przy modyfikacji konstrukcji kabla. Wyrób Prysmiana, który ma w deklaracji oznaczenie d0, zwykle przeszedł wiele prób, zanim trafił na drabinę testową po raz ostatni.

Gdzie jakie kable?

Klasę CPR dobiera się do poziomu ryzyka pożarowego obiektu i liczby przebywających w nim osób. Polskie przepisy techniczno-budowlane nie narzucają wprost klas CPR dla większości budynków, więc o poziomie wymagań decydują projektant i rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.
 
– Dobór klasy kabla rzadko sprowadza się do jednej pozycji w specyfikacji – zwykle jest wypadkową scenariusza pożarowego, warunków instalacyjnych i budżetu inwestycji. Przy projektach o podwyższonych wymaganiach warto skonsultować tę kwestię z producentem jeszcze na etapie koncepcji – mówi László Kruppai, CPR Laboratory Leader, Prysmian.

W budynkach mieszkalnych zazwyczaj stosuje się kable klasy Eca lub Dca.
 
W budynkach użyteczności publicznej – szkołach, szpitalach, biurowcach i hotelach – coraz częściej wymagane są kable klasy Cca lub B2ca. Najwyższe wymagania dotyczą dróg ewakuacyjnych, tuneli, stacji metra i innych obiektów infrastruktury krytycznej. Tu sprawdzą się kable klasy B2ca s1a d0 a1 lub B1ca s1a d0 a1.
 
Do tego typu zastosowań Prysmian oferuje kable średniego i niskiego napięcia w klasie B2ca. Kabel średniego napięcia (N)2XSH B2ca s1 d0 a1 to kabel bezhalogenowy o niskiej emisji dymu s1, w którym izolacja XLPE zapewnia podwyższoną odporność termiczną, a wewnętrzna powłoka HFFR i zewnętrzna LS0H ograniczają rozprzestrzenianie płomienia oraz emisję dymu. Zastosowana tkana taśma szklana dodatkowo poprawia odporność na wysoką temperaturę, parametr d0 oznacza, że w badaniu nie stwierdzono płonących kropli, które mogłyby przenieść ogień na sąsiednie trasy kablowe, natomiast parametr a1 – najniższą emisję korozyjnych i kwaśnych gazów podczas spalania. Dzięki temu kabel jest szczególnie polecany do tuneli, budynków użyteczności publicznej, infrastruktury transportowej oraz innych obiektów, w których kluczowe znaczenie ma ochrona ludzi i urządzeń.

Po stronie niskiego napięcia płaski kabel instalacyjny HDHp 450/750 V w klasie B2ca s1a d1 a1 ma bezhalogenową izolację i powłokę, a płaski kształt ułatwia prowadzenie instalacji pod tynkiem i w kanałach o ograniczonej głębokości.
 
Dowiedz się więcej o kablach LS0H Prysmian: pl.prysmian.com/lsoh.


Dobór klasy CPR według typu obiektu i poziomu ryzyka. Opracowanie: Prysmian.

Co to jest klasa CPR?

Wymagania przeciwpożarowe dotyczące kabli do instalacji stałych określa europejskie rozporządzenie w sprawie wyrobów budowlanych (ang. Construction Products Regulation, CPR), a konkretyzuje je zharmonizowana norma wyrobu PN-EN 50575. Producent, który przebada kabel według określonej kolejnymi normami metodyki, może wystawić deklarację właściwości użytkowych (DoP) i oznaczyć produkt znakiem CE.
 
Klasyfikacja CPR wyróżnia siedem klas reakcji na ogień, opartych na wydzielaniu ciepła i rozprzestrzenianiu się płomienia. Skala biegnie od Fca, dla której nie deklaruje się właściwości reakcji na ogień, po Aca – kable niepalne. Klasa Aca nie jest komercyjnie używana.
 
W praktyce wybór projektanta rozgrywa się zwykle między klasami B1ca a Eca. Prysmian oferuje kable we wszystkich popularnych klasach, do różnorodnych zastosowań, w tym do szczególnie wymagających pod względem bezpieczeństwa pożarowego obiektów infrastruktury krytycznej.

 

Wśród powyższych oznaczeń dodatkowych szczególne znaczenie praktyczne ma klasa d. Płonące krople odrywające się od kabla przenoszą pożar w dół i na sąsiednie trasy kablowe, powodując wtórne zapłony z dala od pierwotnego ogniska. W przestrzeniach zamkniętych, tunelach i garażach jest to różnica, którą warto uwzględnić już na etapie koncepcji.

LS0H – co oznacza ten skrót?

Halogeny (m.in. fluor, chlor, brom, jod) podczas spalania uwalniają toksyczne i korozyjne gazy. W przypadku kabli to najczęściej chlorowodór (HCl), który w reakcji z wodą gaśniczą tworzy kwas solny. Dlatego izolacja i powłoka kabli o wysokich wymaganiach przeciwpożarowych mają zerowy lub znikomy udział halogenów. Stąd skrót LS0H (ang. Low Smoke Zero Halogen), spotykany też jako LSOH lub LSZH.

Klasa reakcji na ogień i bezhalogenowość to dwie niezależne cechy. Sama informacja „LS0H” czy „LSZH” nie zastępuje deklarowanej klasy CPR.
 
Więcej o kablach bezhalogenowych Prysmian: pl.prysmian.com/lsoh.